Delphi Complete Works of Sidonius Apollinaris, page 79
SIDONIVS BVRGVNDIONI SVO SALVTEM
Dupliciter excrucior, quod nostrum uterque lecto tenetur, nihil enim est durius, quam 1 cum praesentes amici dividuntur communione languoris; quippe si accidat, ut nec intra unum conclave decumbant, nulla sunt verba, nulla solacia, nulla denique mutui oratus vicissitudo: ita singulis maeror ingens, isque plus de altero; nam parum possis quamquam et infirmus periclitante quem diligas tibi timere.
sed deus mihi, fili amantissime, pro te paventi validissimum scrupulum excussit, quia pristinas incipis vires recuperare. diceris enim iam velle consurgere, quodque plus opto, iam posse, me certe taliter consulis et sollicitudine prope praecoqua quaestiunculis litterarum iam quasi ex asse vegetus exerces, audire plus ambiens etsi adhuc aeger Socraten de moribus quam Hippocratem de corporibus disputantem; dignus omnino, quem plausibilibus Roma foveret ulnis, quoque recitante crepitantis Athenaei subsellia cuneata quaterentur.
quod procul dubio consequebare, si pacis locique condicio permitteret, ut illic sena- [p. 582] toriae iuventutis contubernio mixtus erudirere. cuius te gloriae pariter ac famae capacem de orationis tuae qualitate coniecto, in qua te decentissime i nuper pronuntiante 1 quae quidem scripseras extemporaliter admirabantur benivoli, mirabantur 2 superbi, morabantur 3 periti, sed ne impudenter verecundiam tuam laudibus nimiis ultro premamus, praeconia tua iustius de te quam tibi scribimus. hoc potius, unde est causa sermonis, intromittamus.
igitur interrogas per pugillatorem, quos recurrentes asseram versus, ut celer explicem, sed sub exemplo, hi nimirum sunt recurrentes, qui metro stante neque litteris loco motis ut ab exordio ad terminum, sic a fine releguntur ad summum, sic est illud antiquum:
Roma tibi subito motibus ibit amor. 4 et 5 illud: sole medere pede, 6 ede perede melos.5 [p. 584]
nec non habentur pro recumbentibus, qui pedum lege servata etsi non per singulos apices, per singula tamen verba replicantur, ut est unum distichon meum (qualia reor equidem legi multa multorum), quod de rivulo lusi, qui repentino procellarum pastus illapsu publicumque aggerem confragoso diluvio supergressus subdita viae culta inundaverat, quamquam depositurus insanam mox abundantiam, quippe quam pluviis appendicibus intumescentem nil superna venae perennis pondera inflarent.
igitur istic (nam viator adveneram), dum magis ripam quam vadum quaero, tali iocatus epigrammate per turbulenti terga torrentis his saltem pedibus incessi:
Praecipiti modo quod decurrit tramite flumen tempore consumptum iam cito deficiet.
Hoc si recurras, ita legitur:
Deficiet cito iam consumptum tempore flumen tramite decurrit quod modo praecipiti.1
En habes versus, quorum syllabatim mirere 2 rationem, ceterum pompam, quam non habent, non docebunt, sufficienter indicasse me suspicor [p. 586] quod tu inquirendum existimasti.
simile quiddam facis et ipse, si proposita restituas eque diverso quae repetens expedias, namque imminet 1 tibi thematis celeberrimi votiva redhibitio, laus videlicet peroranda, quam meditaris,2 Caesaris Iulii, quae materia tam grandis est, ut studentum si quis fuerit ille copiosissimus, nihil amplius in ipsa debeat cavere, quam ne quid minus dicat, nam si omittantur quae de titulis dictatoris invicti scripta Patavinis sunt voluminibus, quis opera Suetonii, quis Iuventii 3 Martialis historiam quisve ad extremum Balbi ephemeridem fando adaequaverit?
sed tuis ceris haec reservamus, officii magis est nostri auditoribus scamna componere, praeparare aures fragoribus intonaturis, 4 dumque virtutes tu dicis alienas, nos tuas dicere, neque vereare me quospiam iudices Catonianos advocaturum, qui modo invidiam, modo ignorantiam suam factae severitatis velamine tegant. [p. 588] quamquam imperitis venia debetur; ceterum quisquis ita malus est, ut intellegat bene scripta nec tamen laudet, hunc boni intellegunt nec tamen laudant.
proinde curas tuas hoc metu absolvo: faventes 1 audient 2 cuncti, cuncti foventes, gaudiisque, quae facies recreaturis, 3 una fruernur. nam plerique laudabunt facundiam tuam, plurimi ingenium, toti pudorem, non enim minus laudi 4 feretur aduescentem vel, quod est pulchrius, paene adhuc puerum de palaestra publici examinis tam morum referre suffragia quam litterarum, vale.
SIDONIVS GELASIO SVO SALVTEM
Probas (neque deprecor) me deliquisse; deliqui, quippe qui necdum nomine tuo ullas operi meo litteras iunxerim. sed tamen scribis tum quod erraverim veniabile fore, si quod et ipse decantes mittam ab exemplo, quia scilicet Tonantio meo ad parem causam futuras usui litteras bimetras miserim, praeter hoc quereris paginam meam, si resolvatur in lusum, solis hendecasyllabis frequentari. qua de re [p. 590] trochaica garrulitate suspensa senariolos aliquos plus requiris, servio iniunctis; tu modo placidus excipias, sive oden 1 hanc ipsam mavis vocare sive eglogam. nam metrum diu infrequentatum durius texitur.
Iubes, amice, nostra per volumina
modis resultet incitatioribus
ferox iambus, ut 2 trochaeus hactenus,
pigrasque bigas et quaterna tempora
[5] spondeus addat, ut moram volucripes
habeat parumper insitam 3 trimetria,
resonetque mixtus ille pes celerrimus,
bene nuncupatus quondam ab arte pyrricha,
loco locandus undecumque in ultimo;
[10] spondam 4 daturus et subinde versui,
modo in priore parte, nunc 5 in extima
anapaestus, ipse quamquam et absolutius
pronuntietur, cum secuta tertia
geminae brevique longa adhaeret syllaba. 6 [p. 592]
[15] Quae temperare vix valet gregarius
poeta, ut ipse cernis esse Sollium;
mihi pecten errat 1 nec per ora concava
vaga lingua flexum competenter explicat
epos, sed istud aptius paraverit
[20] Leo Leonis aut secutus orbitas
cantu in Latino, cum prior sit Attico
Consentiorum qui superstes est patri,
fide, voce, metris ad fluenta Pegasi
cecinisse dictus omniforme canticum,
[25] quotiensque verba Graia carminaverit,
tenuisse celsa iunctus astra Pindaro
montemque victor isse per biverticem
nullis 2 secundus inter antra 3 Delphica.
at uterque vatum si lyrae poeticae
[30] Latiare carmen aptet absque Dorico,
Venusina, Flacce, plectra ineptus exeras
Iapygisque verna cygnus Aufidi
Atacem tonare 4 cum suis oloribus
cana et canora colla victus ingemas. [p. 594]
[35] Nec ista sola sunt perita pectora,
licet et peritis haec peritiora sint:
Severianus ista rhetor altius,
Afer vaferque Domnulus politius,
scholasticusque sub rotundioribus
[40] Petrus Camenis dictitasset acrius,
epistularis usquequaque nec stilus
virum vetaret, ut stupenda pangeret.
potuisset ista semper efficacius
humo atque gente cretus in Ligustide
[45] Proculus melodis insonare pulsibus
limans faceta quaeque sic poemata,
Venetam lacessat ut favore Mantuam
Homericaeque par et ipse gloriae,
rotas Maronis arte sectans 1 compari.
[50] Ego corde et ore iure despicabilis
quid inter hosce te rogante garriam,
loquacitatis impudentiam probans 2
animique vota destituta 3 litteris?
sed quid negabo nec pudore territus?
[55] amor timere nescit: inde parui.
Ignosce desueta repetenti atque ob impleta quae iusseras nihil amplius quam raritatis indulgentiam praestolaturo. ceterum mihi si similia [p. 596] post iusseris, 1 quo queam fieri magis obsequens, sic curabis 2 ad vicem carminis aut dictare 3 quae cantem aut saltare 4 quae rideam. vale.
SIDONIVS FIRMINO SVO SALVTEM
Si recordaris, domine fili, hoc mihi iniunxeras, ut hic nonus libellus peculiariter tibi dicatus 5 ceteris octo copularetur, quos ad Constantium scripsi, virum singularis ingenii, consilii salutaris, certe in tractatibus publicis ceteros eloquentes, seu diversa sive paria decernat, praestantioris facundiae dotibus antecellentem. sponsio impleta est, non quidem exacte, sed vel instanter.
nam pera-gratis forte dioecesibus 6 cum domum veni, si quod [p. 598] schedium temere iacens chartulis putribus ac veternosis continebatur, raptim coactimque translator festinus exscripsi, tempore hiberno nil retardatus, quin actutum iussa complerem, licet antiquarium moraretur insiccabilis gelu pagina et calamo durior gutta, quam iudicasses impiimentibus digitis non fluere sed frangi, sic quoque tamen compotem officii prius agere curavi, quam duodecimum nostrum, quem Numae mensem vos nuncupatis, Favonius flatu teporo pluviisque natalibus maritaret.
restat, ut te arbitro non reposcamur res omnino discrepantissimas, maturitatem celeritatemque. nam quotiens liber quispiam scribi cito iubetur, non tantum honorem spectat auctor a merito quantum ab obsequio, de reliquo, quia tibi nuper ad Gelasium virum sat benignissimum missos iambicos 1 placuisse pronuntias, per hos te quoque Mytilenaei oppidi vernulas munerabor.
Iam per alternum pelagus loquendi
egit audacem mea cymba cursum
nec bipertito timuit fluento
flectere clavum. [p. 600]
[5] Solvit antemnas, legit alta vela,
palmulam ponit manus, atque transtris
litori iunctis petit osculandam
saltus harenam.
Mussitans quamquam chorus invidorum
[10] prodat hirritu rabiem canino,
nil palam sane loquitur pavetque
publica puncta.
Verberant puppim, quatiunt carinam,
ventilant spondas laterum rotundas,
[15] arborem circa volitant sinistrae
sibila linguae.
Nos tamen rectam comite arte proram,
nil tumescentes veriti procellas,
sistimus portu, geminae potiti
[20] fronde coronae,
Quam mihi indulsit populus Quirini,
blattifer vel quam tribuit senatus,
quam peritorum dedit ordo consors
iudiciorum,
[25] Cum meis poni statuam perennem
Nerva Traianus titulis videret,
inter auctores utriusque fixam
bybliothecae;
Quamque post, visus prope, post bilustre
[30] tempus accepi, capiens honorem, [p. 602]
qui patrum ac plebis simul unus olim
iura gubernat.
Praeter heroos ioca multa multis
texui pannis; elegos frequenter
[35] subditos senis pedibus rotavi
commate bino.
Nunc per undenas equitare suetus
syllabas lusi celer atque metro
Sapphico creber cecini, citato
[40] rarus iambo.
Nec recordari queo, quanta quondam
scripserim primo iuvenis calore;
unde pars maior utinam taceri
possit 1 et abdi!
[45] Nam senectutis propiore meta
quicquid extremis sociamur annis,
plus pudet, si quid leve lusit aetas,
nunc reminisci.
Quod perhorrescens ad epistularum
[50] transtuli cultum genus omne curae,
ne reus cantu petulantiore
sim reus actu;
Neu puter solvi per amoena dicta,
schema si chartis phalerasque iungam,
[55] clerici ne quid maculet rigorem
fama poetae. [p. 604]
Denique ad quodvis epigramma posthac
non ferar pronus, teneroque metro
vel gravi nullum cito cogar exhinc
[60] promere carmen:
Persecutorum nisi quaestiones
forsitan dicam meritosque caelum
martyras mortis pretio parasse
praemia vitae.
[65] E quibus primum mihi psallat hymnus
qui Tolosatem tenuit cathedram,
de gradu summo Capitoliorum
praecipitatum;
Quem negatorem Iovis ac Minervae
[70] et crucis Christi bona confitentem
vinxit ad tauri latus iniugati
plebs furibunda,
Vt per abruptum bove concitato
spargeret cursus lacerum cadaver
[75] cautibus tinctis calida soluti
pulte cerebri.
Post Saturninum volo plectra cantent,
quos patronorum reliquos probavi
anxio duros mihi per labores
[80] auxiliatos,
Singulos quos nunc pia nuncupatim
non valent versu cohibere verba;
quos tamen chordae nequeunt sonare,
corda sonabunt.
[p. 606]
Redeamus in fine 1 ad oratorium stilum materiam praesentem proposito semel ordine termina-turi, ne, si epilogis musicis opus prosarium clauserimus, secundum regulas Flacci, ubi amphora coepit institui, urceus potius exisse videatur, vale.
The Dual Text
Clermont-Ferrand, a city in the Auvergne region of France — in 470 or 472, Sidonius was elected to succeed Eparchius in the bishopric of Auvergne at Clermont.
DUAL LATIN AND ENGLISH TEXT
Translated by O. M. Dalton
In this section, readers can view a section by section text of Sidonius’ letters, alternating between the original Latin and Dalton’s English translation.
CONTENTS
BOOK I
Sidonius Constantio suo salutem
Sidonius Agricolae suo salutem
Sidonius Philomathio suo salutem
Sidonius Gaudentio suo salutem
Sidonius Heronio1 suo salutem
Sidonius Eutropio suo salutem
Sidonius Vincentio suo salutem
Sidonius Candidiano suo salutem
Sidonius Heronio 2 suo salutem
Sidonius Campaniano suo salutem
Sidonius Montio suo salutem
BOOK II
Sidonius Ecdicio suo salutem
Sidonius Domitio suo salutem
Sidonius Felici suo salutem
Sidonius Sagittario suo salutem
Sidonius Petronio suo salutem
Sidonius Pegasio suo salutem
Sidonius Explicio suo salutem
Sidonius Desiderato suo salutem
Sidonius Donido suo salutem
Sidonius Hesperio suo salutem
Sidonius Rustico suo salutem
Sidonius Agricolae suo salutem
Sidonius Serrano suo salutem
Sidonius Maurusio suo Salutem.
BOOK III
Sidonius Avito suo salutem
Sidonius Constantio suo salutem
Sidonius Ecdicio suo Salutem.
Sidonius Felici suo salutem
Sidonius Hypatio suo salutem
Sidonius Eutropio suo Salutem.
Sidonius Felici suo salutem
Sidonius Eucherio suo salutem
Sidonius Riothamo suo salutem
Sidonius Tetradio suo salutem
Sidonius Simplicio suo salutem
Sidonius Secundo suo salutem
Sidonius Apollinari suo salutem
Sidonius Placido suo Salutem.
BOOK IV
Sidonius Probo suo salutem
Claudianus Sidonio Papae salutem
Sidonius Claudiano suo salutem
Sidonius Simplicio et Apollinari Suis salutem
Sidonius Felici suo salutem
Sidonius Apollinari suo salutem
Sidonius Simplicio suo salutem
Sidonius Evodio suo salutem
Sidonius Industrio suo Salutem.
Sidonius Industrio suo Salutem.
Sidonius Petreio suo salutem
Sidonius Simplicio et Apollinari Suis salutem
Sidonius Vectio suo Salutem.
Sidonius Polemio suo salutem
Sidonius Elaphio suo salutem
Sidonius Ruricio suo salutem
Sidonius Aruogasti suo Salutem.
Sidonius Lucontio suo Salutem.
Sidonius Florentino suo Salutem.
Sidonius Domnicio 1 suo salutem
Sidonius Apro suo salutem
Sidonius Leoni suo salutem
Sidonius Proculo suo salutem
Sidonius Turno suo salutem
Sidonius Domnulo suo salutem
BOOK V
Sidonius Petronio suo salutem
Sidonius Nymphidio suo salutem
Sidonius Apollinari suo salutem
Sidonius Simplicio suo salutem
Sidonius Syagrio suo salutem
Sidonius Apollinari suo Salutem.
Sidonius Thaumasto suo salutem
Sidonius Secundino suo salutem
Sidonius Aquilino suo salutem
Sidonius Sapaudo suo salutem
Sidonius Potenti No suo salutem
Sidonius Calminio suo salutem
Sidonius Pannychio suo salutem
Sidonius Apro suo Salutem.
Sidonius Ruricio suo salutem
Sidonius Papianillae Suae salutem
Sidonius Eriphio suo salutem
Sidonius Attalo suo salutem
Sidonius Pudenti suo salutem
Sidonius Pastori suo salutem
Sidonius Sacerdoti et Iustino Suis salutem
BOOK VI
Sidonius Domino Papae Lupo salutem
Sidonius Domino Papae Pragmatio salutem
Sidonius Domino Papae Leontio salutem
Sidonius Domino Papae Lupo salutem
Sidonius Domino Papae Theoplasto salutem
Sidonius Domino Papae Eutropio salutem
Sidonius Domino Papae Fonteio salutem
Sidonius Domino Papae Graeco salutem
Sidonius Domino Papae Lupo salutem
Sidonius Domino Papae Censorio salutem
Sidonius Domino Papae Eleutherio salutem
Sidonius Domino Papae Patienti salutem
BOOK VII
Sidonius Domino Papae Mamerto salutem
Sidonius Domino Papae Graeco salutem
Sidonius Domino Papae Megethio salutem
Sidonius Domino Papae Fonteio salutem
Sidonius Domino Papae Agroecio salutem
Sidonius Domino Papae Basilio salutem
Sidonius Domino Papae Graeco salutem
Sidonius Domino Papae Euphronio salutem
Sidonius Domino Papae Perpetuo salutem
Sidonius Domino Papae Graeco salutem
Sidonius Domino Papae Auspicio salutem
Sidonius Ferreolo suo salutem
