فصل سوم: توصیف مسأله

  3-1- مقدمه

  در این بخش مسأله­ای را که در این پایان­نامه مدنظر قرار داده­ایم را به صورت کامل تشریح می­نماییم. همانطور که در قسمت مرور ادبیات مربوطه نیز مطرح گردید مدل­های UFLP و CFLP، مدل­های بسیار مناسبی برای توصیف شفاف و راحت مدل­های جدید در این حوزه می­باشند. در ادامه و پس از توصیف مسأله مورد بحث این پایان­نامه، فرضیات، پارامترها و متغیرهای تصمیم مسأله را بیان خواهیم نمود. سپس مدل­سازی اولیه مسأله را ارائه می­نماییم چرا که این مدل، مبنای مدل­سازی اصلی این پایان­نامه خواهد بود. در نهایت این فصل کاربردهایی از دنیای واقعی را ذکر خواهیم کرد تا روند تحلیل کاربردی برای این پایان­نامه برای خوانندگان محترم آسان­تر شود.

  3-2- توصیف مسأله

  همانطور که در فصول گذشته نیز مطرح گردید، مسأله مکانیابی تسهیلات در حوزه مدیریت زنجیره تأمین از اهمیت ویژه­ای در هر دو شاخۀ مکانیابی تسهیلات و مدیریت زنجیره تأمین دارد. از فصل مشترک این دو حوزه تحقیقاتی در ادبیات مربوطه، تحت عنوان مکانیابی مراکز توزیع (DCLP) یاد می­شود. در حل این مسأله بایستی به سوالات زیر پاسخ داده شود:

  کدام تسهیلات بایستی استفاده شوند؟ یا در کدامیک از مکان­های کاندید بایستی استقرار صورت بگیرد؟ (که این سوال خود به معنای پاسخ­دهی به 2 سوال دیگر است که با کمی تامل قابل درک می­باشند. "چند تسهیل بایستی مستقر شود،" و "این تسهیلات در کجا مستقر شوند،")

  چه تقاضاهایی (چه مشتریانی) توسط چه تسهیلاتی برآورده شوند.

  شکل زیر به صورت شماتیک این مسأله را نشان می­دهد.

  شکل (3- 0): یکی الگوی ممکن برای یک شبکه توزیع یک سطحی

  شکل فوق یک شبکه توزیع یک سطحی، بدون محدودیت ظرفیت را نشان داده است. این مسأله ساده­ترین صورت مسأله UFLP است. منظور از یک سطحی بودن شبکه توزیع فوق این است که ما تنها برای یک سطح برنامه­ریزی و تصمیم­گیری می­کنیم. این یک سطح عبارت است از ارتباط بین مراکز توزیع و مشتریان. ما این شبکه توزیع را محور کلیه مطالعات و مدل­سازی خود قرار داده­ایم. در شکل فوق پنج­ضلعی، مثلث­ها، دایره­ها و پیکان­ها نمایش­دهندۀ به ترتیب کارخانۀ تولید کننده، مکان­های کاندید، مشتریان و جریان­های مواد می­باشند. مثلث­هایی که به صورت توپر نشان­داده شده­اند، نشان­دهندۀ مکان­هایی هستند که در آن­ها استقرار صورت گرفته است و مثلث­های توخالی نشان­دهندۀ مکان­هایی هستند که در آن­ها استقراری صورت نگرفته است. هم‏چنین پیکان­های پررنگ بیانگر این مطلب است که جریان مواد بین مبدا و مقصد مربوط به آن پیکان وجود دارد و پیکان­های نقطه چین بیانگر عدم وجود جریان است.

  علت نمایش این شبکه توزیع به این شکل، نمایش قابلیت­های بالقوه و بالفعل برای این شبکه است. به عبارت بهتر اگر تمامی مثلث­ها و پیکان­ها به شکل نقطه چین درآیند، صورت اصلی مسأله، پیش از حل به وجود خواهد آمد. مدل­های موجود در این حوزه سعی در اتخاذ تصمیم برای یک ترکیب بهینه از مثلث­ها (مراکز توزیع) و پیکان­های (جریان مواد) پررنگ و نقطه چین، با توجه به اهداف تصمیم­گیران دارند. همانطور که به تفصیل در بخش­های قبل استدلال شد، هر چه تعداد اهدافی که برای تصمیم­گیرندگان حائز اهمیت است را در مدل افزایش دهیم یا نظرات آن­ها را در مدل لحاظ نماییم، قابلیت کاربرد این مدل­ها افزایش یافته و تصمیم­گیرندگان احساس بسیار بهتری را نسبت به جواب­های حاصله خواهند داشت. اما بسیاری از این اهداف کیفی بوده و قاعدتا وارد نمودن آن­ها در مدل­های کمی و مبتنی بر مفاهیم تحقیق در عملیات به منظور اتخاذ تصمیمات بهینه، کار چندان ساده­ای نبوده و این­جا دقیقا همان­جایی است که می­توان توسعه مناسبی را در این حوزه ایجاد نمود. از این رو می­توان مسأله پیش روی این پایان­نامه را، چگونگی وارد نمودن نظرات کیفی تصمیم­گیرندگان در یک مدل تصمیم­گیری مکانیابی تسهیلات به منظور افزایش قابلیت کاربرد مدل­های تحقیق در عملیاتی دانست. بنابراین در این مسأله اولا بایستی کمی بیشتر در ارتباط با ماهیت نظرات تصمیم­گیرندگان صحبت نماییم. هم‏چنین بایستی یک مدل پایه برای توسعه و بیان چگونگی وارد نمودن این نظرات در مدل­های تحقیق در عملیات بحث نماییم. در ادامه، مدل نهایی و توسعه یافته­ای را بایستی ایجاد نمود. این مدل در برگیرنده نظرات تصمیم­گیرندگان بوده و جواب­های حاصل از آن تبعا از فیلترِ نظرات کیفی تصمیم­گیرندگان گذشته است. از آن­جایی که برای حل مدل­های تحقیق در عملیاتی، بالاخص مدل­های پایۀ آن (که مدل ما نیز بر اساس یکی از همین مدل­های پایه توسعه داده شده است)، روش­های حل بسیار زیاد و مناسبی به وجود آمده است، لذا برای حل مدل خود یکی از روش­های شناخته شده را انتخاب خواهیم نمود. مجموعه فرآیند مشروحه در بالا را در فصل آتی و توسط یک الگوریتم پیشنهادی ارائه خواهیم نمود.

  لذا در ادامه ما ابتداً فرض خواهیم کرد که تنها تابع هدف مورد مطالعه و تاثیرگذار در این مسأله، هزینه حمل هر واحد کالا از یک مرکز توزیع به یک مشتری می­باشد. در بخش­های آتی و بر اساس الگوریتم پیشنهادی این پایان­نامه، همانگونه که گفته شد، ایده خود را در ارتباط با چگونگی وارد نمودن متغیرهای کیفی در یک مدل پایه و به تبع آن افزایش قابلیت کاربرد مدل را شرح خواهیم داد.

  حال برای مدل­سازی این مسأله لازم است فرضیاتِ مدل پایه (UFLP) را بررسی نموده و پس از تعریف پارامترهای اولیه و متغیرهای تصمیم مورد نیاز، مدل را ایجاد نماییم.

  3-3- فرضیات

  اصولا فرضیاتی که به صورت پایه­ای در مسأله UFLP مورد نظر قرار می­گیرند و ما نیز آن­ها را مد نظر قرار خواهیم داد، به شرح زیر می­باشند:

  1.دوره برنامه­ریزی، یک دوره می­باشد.

  2.تقاضاها، قطعی و ثابت­اند.

  3.بین هر دو نقطه مبدا و مقصد تنها یک مسیر برای حمل موا و کالا وجود دارد.

  4.هزینه حمل واحد مواد یا کالا در هر مسیری عددی ثابت، از پیش تعیین شده و قطعی است.

  5.هزینه حمل واحد مواد یا کالا، تنها وابسته به طول مسیر است و هیچ عامل دیگری نظیر نوع وسایط نقلیه و یا ریسک مسیرها در آن تاثیر ندارد.

  6.مسیرها همواره در دسترس­اند.

  7.یک مشتری می­تواند از چند توزیع کننده، تقاضایش را برآورده سازد.

  8.یک توزیع کننده می­توانند به بیش از یک مشتری کالا ارسال نماید.

  9.هیچ جریانی (مواد، اطلاعات و پول) بین مشتریان با یکدیگر وجود ندارد.

  10.هیچ جریانی (مواد، اطلاعات و پول) بین توزیع کنندگان با یکدیگر وجود ندارد.

  11.مواد و کالا تنها از طریق توزیع کنندگان صورت می­گیرد.

  12.هزینه استقرار مرکز توزیع در تمامی مکان­های کاندید ثابت و قطعی بوده و با یکدیگر برابر است.

  13.مشتریان هیچ مزیتی نسبت به یکدگیر ندارند.

  14.مکان­های کاندید هیچ مزیتی نسبت به یکدیگر ندارند.

  15.تقاضای تمامی مشتریان بایستی برآورده شود.

  16.داده­های Subjective یا نظرات تصمیم­گیرندگان در این مسأله تاثیرگذار بوده و در این مدل بایستی مد نظر قرار گیرد.

  3-4- پارامترهای مسأله

  پارامترهای این مسأله به صورت زیر می­باشند:

  تعداد مشتریان/خرده­فروشان

  تعداد مکان­های کاندید

  اندیس برای مشتری/خرده­فروش

  اندیس برای مکان­های کاندید

  مجموع هزینه­های استقرار و حمل کالا بین کارخانه و jامین مکان کاندید

  مجموع هزینه­های حمل کالا بین iامین مشتری/خرده­فروش و jامین مکان کاندید

  برای مدل­سازی دوم مورد استفاده قرار خواهد گرفت

  kامین شاخص برای هر k=1,2,…,K

  وزن kامین شاخص برای هر k=1,2,…,K

  مطلوبیت jامین مکان کاندید برای iامین مشتری/خرده­فروش با توجه به kامین شاخص

 

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35